หนังสือดี 100 ชื่อเรื่องที่เด็กและเยาวชนไทยควรอ่าน
สำนักกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
หลักการและเหตุผล
ปัจจุบัน เด็กและเยาวชนไทยยังอ่านหนังสือน้อยกว่าเด็ก และเยาวชนประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ เช่น ฮ่องกง สิงคโปร์ เกาหลีใต้ค่อนข้างมาก (สถิติยูเนสโก้ คนไทย 1,000 คน ใช้กระดาษพิมพ์และเขียน 13.1 เมตริกตัน เมื่อเทียบกับคนฮ่องกง, สิงคโปร์ ที่ใช้กระดาษ 1,000 คนต่อ 98 เมตริกตัน) ส่วนหนึ่งอาจเพราะคนไทยจนกว่า แต่ส่วนหนึ่งเพราะคนไทยยังมีนิสัยรักการอ่านน้อยกว่าโครงการคัดเลือกหนังสือดีที่เด็กและเยาวชนไทยควรอ่าน เป็นโครงการวิจัยต่อเนื่องจากโครงการวิจัยคัดเลือกหนังสือดี 100 เล่มที่คนไทยควรอ่าน โดยมีจุดมุ่งหมายการกระตุ้นให้เด็ก และเยาวชนไทยรักการอ่านหนังสือมากขึ้น และมีคู่มือในการอ่านหนังสือดี การรักการอ่านเป็นกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเองที่สำคัญ ผู้ที่สนใจเรื่องการปฏิรูปการศึกษาน่าจะถือว่า การส่งเสริมให้คนอ่านหนังสือมากขึ้น เป็นกิจกรรมส่วนสำคัญของการปฏิรูปการศึกษา การรักการอ่านนี้ จะมีผลถึงการปฏิรูปทางความคิด ความอ่านที่จะมีผลต่อการปฏิรูปทางเศรษฐกิจสังคมได้ต่อไป
หลักเกณฑ์ในการคัดเลือก
- เป็นหนังสือเล่ม ประเภทบันเทิงคดี (นิทาน นิยาย เรื่องสั้น บทกวี) ที่เขียนขึ้นเอง โดยไม่จำกัดยุคสมัย
- มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีเนื้อหาสาระที่ส่งเสริมความเข้าใจชีวิตและสังคม เสริมสร้างภูมิปัญญา จินตนาการ และค่านิยมที่ดี มีศิลปะในการเขียนที่ดี มีความงาม ความไพเราะ ความสะเทือนอารมณ์ อ่านได้สนุกเพลิดเพลิน
- มีเนื้อหา ท่วงทำนอง ภาพประกอบที่สามารถสนองความสนใจของนักอ่านกลุ่มเด็กและเยาวชนได้อย่างเหมาะสมกับวัย กระตุ้นจินตนาการและการเรียนรู้เกี่ยวกับชีวิตและโลกที่ผู้อ่านรู้สึกเชื่อมโยงด้วย
- เป็นการวางพื้นฐานในการอ่านวรรณคดีที่เป็นแบบฉบับ (คลาสสิก) ของไทย หรือช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจชีวิตและสังคมวัฒนธรรมไทยทั้งในอดีตและปัจจุบันเพิ่มมากขึ้น
ประกาศวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2543 โดยเรียงลำดับตามกลุ่มวัย, ประเภทหนังสือ และลำดับตัวอักษรของชื่อหนังสือในแต่ละกลุ่ม
1.) กลุ่มเด็กวัย 3-6 ปี
- กระต่ายน้อยกับหินวิเศษ - สมบูรณ์ ศิงฆมานันท์
- ขอแม่ให้ลูกนก - บุญสม เอรวารพ
- ดอกสร้อยสุภาษิตประกอบภาพ - กรมศิลปากร
- ต้นไม้ในสวน - ชีวัน วิสาสะ
- ปลาบู่ทอง - กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
- ผีเสื้อกับผึ้งน้อย - อำนาจ เย็นสบาย
- ฟ้าจ๋าอย่าร้อง - ส.พุ่มสุวรรณ
- ยายกะตา - บุญสม เอรวารพ
- รถไม้ของขวัญ - อิทธิพล วาทะวัฒนะ
- เสือโค - หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา, รัตนา อัตถากร
- สำนึกของปลาทอง - วิรุณ ตั้งเจริญ
- หนูมากับหนูมี - สมใจ ทิพย์ชัยเมธา
- หนูอ้อกวาดบ้าน - อุไร ฟ้าคุ้ม
- เอื้องแซะสีทอง นิยายการ์ตูนชาวเขา - วิชา พรหมจันทน์
- อำเภออึกทึก - ดำรงศักดิ์ บุญสู่
2.) กลุ่มเด็กวัย 7-12 ปี (แบ่งตามประเภท เป็นนิทานภาพ กับนิยายเรื่อง)
2.1 กลุ่มนิทานภาพ
- 16. การ์ตูนประวัติบุคคลสำคัญ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ - พรชมภู ราชทา, รุ่งโรจน์ แสงพันธุ์
- ข้าวเขียวผู้เสียสละ - วิริยะ สิริสิงห
- เด็กชายผู้ไม่ยอมเปิดหน้าต่าง - กานติ ณ ศรัทธา
- ต้นไม้ - จารุพงษ์ จันทรเพชร
- ตาอินกับตานา - เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์
- นโมแห่งบ้านไม้ - อรุณ วัชระสวัสดิ์
- นางในวรรณคดี - มาลัย
- นิทานชาวเขา - สมศักดิ์ ศรีมาโนชน์, สุนทร สุนันท์ชัย
- นิยายภาพ 4 เรื่อง 4 รส - เตรียม ชาชุมพร
- นิทานภาพพุทธรักษา - ฐะปะนีย์ นาครทรรพ และคณะ
- เปลือกหอยกับความสุข - มานิต ประภาษานนท์, สุธีรา สาธิตภัทร
- ผึ้งน้อยในสวน - สิรินทร์ ช่วงโชติ
- พระเวสสันดร - ปัณยา ไชยะคำ
- ไม่อยากเป็นควาย - สายสุรีย์ จุติกุล, แสงอรุณ รัตกสิกร
- "เรณู-ปัญญา" เที่ยวรถไฟ - กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
- ลูกหงส์กตัญญู - พรจันทร์ จันทวิมล
- เล่นกลางแจ้ง - ปรีดา ปัญญาจันทร์
- สิงหโตเจ้าปัญญา - ถวัลย์ มาศจรัส
- สุดสาคร และวีรชนในประวัติศาสตร์ไทย - ประยุต เงากระจ่าง
- โสนน้อยเรือนงาม - มล.มณีรัตน์ บุนนาค
- หนังสือชุดภาพประกอบคำบรรยาย และหนังสือชุดภาพและการ์ตูน - เหม เวชกร
- หนังสือชุดภาพและการ์ตูน - สมควร สกุลทอง และประเทือง มุทิตาเจริญ
- หนังสือภาพชุด ภาพวิจิตรวรรณคดี - นายตำรา ณ เมืองใต้
- หนังสือภาพประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์ - กาญจนาคพันธุ์
2.2) กลุ่มนิทาน/นิยายเรื่อง
- เขาชื่อเดช - กาญจนา นาคนันท์
- ครูไหวใจร้าย - ผกาวดี
- เชียงเหมี้ยง - คำหมาน คนไค
- นกกางเขน - หลวงกีรติวิทย์โอฬาร และอร่าม สิทธิสารีบุตร
- นิทานคติธรรม - แปลก สนธิรักษ์
- นิทานชาดก ระดับประถม ฉบับกรมวิชาการ
- นิทานไทย-พระยาอุปกิตศิลปสาร และหลวงศรีอมรญาณ
- นิทานพื้นบ้าน - เต็มสิริ บุญยสิงห์
- นิทานร้อยบรรทัด-กรมวิชาการ
- นิทานสุภาษิต - สามัคยาจารย์สมาคม
- นิทานอีสป - พระยาเมธาบดี
- นิยายดาว - สิงโต ปุกหุต
- พระพุทธเจ้าของฉัน - สันติสุข โสภณศิริ
- พ่อแม่รังแกฉัน - พระยาอุปกิตศิลปสาร
- เรื่องของม่าเหมี่ยว - สุมาลี
- ลูกสัตว์ต่าง ๆ - ขุนสรรคเวทย์, นายกี่ กิรติวิทโยสาร ขุนศึกษากิจพิสัณห์
- โลกของหนูแหวน - ศราวก
- หนังสือชุดนิทาน - ส.พลายน้อย
- หนังสือผจญภัยชุดค้นพบตนเอง (6 เล่ม) - นิคม รายยวา
- หนังสือชุด เล่าเรื่องวรรณคดีไทย - กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
- อาณาจักรปลาทอง - ถนัดกิจ ปิณินทรีย์
- อุดมเด็กดี - กีฬา พรรธนะแพทย์
3.) กลุ่มเด็กและเยาวชนวัย 13-18 ปี (แบ่งตามประเภทเป็น กวีนิพนธ์, เรื่องสั้น, นวนิยาย)
3.1) กวีนิพนธ์
- ก็พอใจอยากจะรักให้นักหนา - ศักดิ์สิริ มีสมสืบ
- คำหยาด - เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์
- นักฝันข้างถนน - วารี วายุ
- ใบไม้ที่หายไป - จิระนันท์ พิตรปรีชา
- ม้าก้านกล้วย - ไพวรินทร์ ขาวงาม
- มีรังไว้รักอุ่น - ศุ บุญเลี้ยง
3.2) เรื่องสั้น
- 100 ปี เรื่องสั้นไทย - สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย
- คือหญิงอย่างยิ่งนี้ รวมเรื่องสั้นบทกวีเกี่ยวกับผู้หญิง - สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย
- ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว - ท. เลียงพิบูลย์
- รวมเรื่องสั้น - ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช
- เรื่องสั้นคัดสรร - เสกสรรค์ ประเสริฐกุล
- สิ่งมีชีวิตที่เรียกว่าคน - วินทร์ เลียววาริณ
- เสาหินแห่งกาลเวลา รวมเรื่องสั้นศิลปินแห่งชาติ - สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย
3.3) นวนิยาย
- ข้าวนอกนา - สีฟ้า
- เขี้ยวเสือไฟ - มาลา คำจันทร์
- คนข้ามฝัน - ประชาคม ลุนาชัย
- คือรักและหวัง - วัฒน์ วรรลยางกูร
- คุณชาย - ว. วินิจฉัยกุล
- คำอ้าย - ยงค์ ยโสธร
- เจ้าพ่อ-เจ้าเมือง - อาจินต์ ปัญจพรรค์
- ชีวิตของฉันลูกกระทิง - บุญส่ง เลขะกุล
- เชิงผาหิมพานต์ - สุชีพ ปุญญานุภาพ
- ดอกไม้บนภูเขา - สองขา
- เด็กชายจากดาวอื่น - วาวแพร
- เด็กชายชาวเล - พนม นันทพฤกษ์
- บึงหญ้าป่าใหญ่ - เทพศิริ สุขโสภา
- บูโนคนกลิ่นหญ้า - ภาคภูมิ ศิริอาชาวัฒนา
- ปูนปิดทอง - กฤษณา อโศกสิน
- ผีเสื้อและดอกไม้ - นิพพาน
- พระจันทร์สีน้ำเงิน - สุวรรณี สุคนธา
- มหกรรมในท้องทุ่ง - อัศศิริ ธรรมโชติ
- เมืองนิมิต - เรียมเอง
- ไม้ดัด - โบตั๋น
- เรือกับรั้ว - เทพศิริ สุขโสภา
- เรื่องเล่าจากดาวดวงหนึ่ง - พิษณุ ศุภ
- ลำเนาป่า - ศิเรมอร อุณหธูป
- เวลาในขวดแก้ว - ประภัสสร เสวิกุล
- องคุลิมาล - สมัคร บุราวาศ
- อมตะ - วิมล ไทรนิ่มนวล
แหล่งข้อมูล : วิทยากร เชียงกูล และคณะ, สารานุกรมแนะนำหนังสือดี 100 ชื่อเรื่องที่เด็กและเยาวชนไทยควรอ่าน. -- กรุงเทพฯ : สายธาร, 2544. 360 หน้า